Chụp X-quang tử cung – vòi trứng là một trong những phương pháp thường được sử dụng để đánh giá nguyên nhân khó có thai ở nữ giới. Xét nghiệm giúp bác sĩ kiểm tra hình dạng buồng tử cung, đồng thời xác định hai ống dẫn trứng có thông suốt hay đang bị hẹp, tắc nghẽn. Tuy nhiên, không phải cứ chậm có thai là cần chụp ngay. Chụp X-quang tử cung – vòi trứng chỉ là một phần trong quá trình thăm khám vô sinh, hiếm muộn. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá tuổi, thời gian mong con, chu kỳ kinh nguyệt, tiền sử viêm nhiễm, khả năng rụng trứng và sức khỏe sinh sản của người chồng trước khi chỉ định.
Chụp X-quang tử cung – vòi trứng là gì?
Chụp X-quang tử cung – vòi trứng có tên tiếng Anh là Hysterosalpingography, thường được viết tắt là HSG.
Phương pháp này còn được gọi bằng một số tên khác như:
- Chụp tử cung – vòi tử cung.
- Chụp tử cung – vòi trứng.
- Chụp HSG.
- Chụp kiểm tra độ thông ống dẫn trứng.
“Vòi tử cung”, “vòi trứng” và “ống dẫn trứng” là những cách gọi khác nhau của cùng một bộ phận.
Khi thực hiện HSG, bác sĩ đưa một lượng thuốc cản quang vào buồng tử cung thông qua một ống nhỏ đặt qua cổ tử cung. Máy X-quang tăng sáng sẽ ghi lại quá trình thuốc cản quang di chuyển trong buồng tử cung và qua hai ống dẫn trứng.
Nếu thuốc đi qua ống dẫn trứng và thoát ra ngoài đầu loa vòi, bác sĩ có thể đánh giá ống dẫn trứng đang thông. Nếu thuốc bị dừng lại tại một vị trí, hình ảnh có thể gợi ý tình trạng hẹp hoặc tắc nghẽn. HSG cũng giúp quan sát kích thước, hình dạng và một số bất thường bên trong buồng tử cung.
Không chụp X-quang tử cung vòi trứng với đối tượng đang mang thai
Tại sao khó có thai có thể được chỉ định chụp tử cung – vòi trứng?
Để quá trình thụ thai tự nhiên diễn ra, tinh trùng cần di chuyển qua tử cung và vào ống dẫn trứng để gặp trứng. Sau khi thụ tinh, phôi tiếp tục di chuyển về buồng tử cung để làm tổ.
Nếu một hoặc cả hai ống dẫn trứng bị tắc, hẹp hoặc tổn thương, quá trình tinh trùng gặp trứng có thể bị cản trở. Vì vậy, đánh giá độ thông của ống dẫn trứng là một nội dung quan trọng trong quá trình tìm nguyên nhân khó có thai.
Kiểm tra ống dẫn trứng có bị tắc hay không
Mục đích phổ biến nhất của chụp HSG là kiểm tra tình trạng thông suốt của hai ống dẫn trứng.
Trong quá trình chụp, bác sĩ theo dõi đường đi của thuốc cản quang:
- Thuốc đi qua cả hai ống dẫn trứng và thoát ra ngoài: hình ảnh gợi ý hai vòi trứng đang thông.
- Thuốc chỉ đi qua một bên: có thể nghi ngờ bên còn lại bị hẹp hoặc tắc.
- Thuốc không đi qua được cả hai bên: có thể gợi ý tình trạng tắc hai vòi trứng.
- Thuốc bị dừng tại một đoạn: giúp bác sĩ xác định vị trí nghi ngờ tắc nghẽn.
HSG được các hướng dẫn chuyên môn sử dụng như một phương pháp đánh giá độ thông ống dẫn trứng trong quá trình thăm khám vô sinh. Tuy nhiên, kết quả cần được bác sĩ phân tích cùng các dữ liệu lâm sàng khác, không nên tự kết luận chỉ dựa vào hình ảnh.
Đánh giá hình dạng của buồng tử cung
Bên cạnh ống dẫn trứng, chụp HSG còn cho phép bác sĩ quan sát hình dạng bên trong buồng tử cung.
Xét nghiệm có thể phát hiện hoặc gợi ý một số vấn đề như:
- Buồng tử cung có hình dạng bất thường.
- Dính buồng tử cung.
- Polyp nội mạc tử cung.
- U xơ tử cung lồi vào buồng tử cung.
- Một số bất thường bẩm sinh của tử cung.
- Tổn thương làm biến dạng buồng tử cung.
Những bất thường này có thể ảnh hưởng đến khả năng làm tổ của phôi hoặc liên quan đến một số trường hợp sảy thai. Dù vậy, HSG không phải phương pháp tối ưu để xác định mọi tổn thương trong buồng tử cung. Khi hình ảnh có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm bơm nước buồng tử cung, nội soi buồng tử cung hoặc phương pháp chẩn đoán khác.
Cung cấp thông tin để lựa chọn hướng điều trị
Kết quả chụp HSG có thể giúp bác sĩ định hướng bước thăm khám hoặc điều trị tiếp theo.
Tùy theo kết quả, người bệnh có thể được tư vấn:
- Tiếp tục theo dõi và quan hệ vào thời điểm dễ thụ thai.
- Điều trị viêm nhiễm hoặc bệnh lý phụ khoa liên quan.
- Thực hiện thêm xét nghiệm xác định nguyên nhân.
- Can thiệp xử lý tổn thương trong buồng tử cung hoặc vòi trứng.
- Cân nhắc các phương pháp hỗ trợ sinh sản khi có chỉ định.
Kết quả “tắc vòi trứng” trên HSG không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn không thể mang thai. Bác sĩ cần xem xét vị trí tắc, mức độ tổn thương, tình trạng bên vòi trứng còn lại, tuổi, dự trữ buồng trứng và các yếu tố liên quan trước khi đề xuất phương án phù hợp.
Quy trình chụp X-quang tử cung – vòi trứng diễn ra như thế nào?
HSG thường được thực hiện ngoại trú. Quy trình cơ bản gồm các bước sau:
Bước 1: Chuẩn bị tư thế
Người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, co hai đầu gối hoặc đặt chân lên giá đỡ tương tự khi khám phụ khoa.
Bước 2: Đặt dụng cụ và làm sạch cổ tử cung
Bác sĩ đặt mỏ vịt vào âm đạo để quan sát cổ tử cung. Khu vực cổ tử cung được làm sạch trước khi đưa một ống thông nhỏ vào.
Bước 3: Bơm thuốc cản quang
Thuốc cản quang được bơm từ từ qua ống thông vào buồng tử cung. Khi thuốc di chuyển, hình dạng buồng tử cung và hai ống dẫn trứng sẽ hiện rõ trên màn hình X-quang.
Bước 4: Ghi nhận hình ảnh
Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thay đổi nhẹ tư thế để quan sát rõ hơn các cấu trúc cần kiểm tra. Hình ảnh được lưu lại để bác sĩ chẩn đoán hình ảnh phân tích.
Bước 5: Kết thúc thủ thuật
Sau khi thu đủ hình ảnh, bác sĩ rút ống thông và dụng cụ. Người bệnh nghỉ ngơi trong thời gian ngắn trước khi ra về.
Phần ghi hình thực tế có thể chỉ kéo dài vài phút, nhưng toàn bộ thời gian chuẩn bị, thực hiện và theo dõi tại cơ sở y tế có thể lâu hơn, tùy quy trình của từng nơi.
Chụp tử cung – vòi trứng có đau không?
Đây là một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm trước khi chụp HSG.
Mức độ đau khác nhau tùy từng người. Trong lúc đặt ống thông và bơm thuốc cản quang, người bệnh có thể cảm thấy:
- Căng tức vùng bụng dưới.
- Co thắt giống đau bụng kinh.
- Khó chịu khi đặt mỏ vịt.
- Cảm giác buồn đi vệ sinh hoặc nặng vùng chậu.
Phần lớn trường hợp chỉ đau hoặc khó chịu trong thời gian ngắn. Một số người có thể tiếp tục cảm thấy đau âm ỉ trong vài giờ sau khi chụp. Mức độ khó chịu có thể rõ hơn nếu cổ tử cung nhạy cảm hoặc thuốc cản quang gặp trở ngại khi đi qua ống dẫn trứng.
Để giảm căng thẳng, người bệnh nên:
- Hỏi trước bác sĩ về phương án giảm đau.
- Thả lỏng cơ thể và hít thở chậm trong khi thực hiện.
- Thông báo ngay khi cảm thấy đau nhiều hoặc chóng mặt.
- Nhờ người thân đi cùng nếu lo lắng hoặc có tiền sử dễ choáng.
Không nên mặc định rằng tất cả người bệnh đều có thể tự lái xe về. Nếu cảm thấy mệt, đau nhiều, chóng mặt hoặc đã sử dụng thuốc ảnh hưởng đến sự tỉnh táo, nên nhờ người thân đưa về.
