1. Các yếu tố nguy cơ gây ung thư tiền liệt tuyến
1.1. Tuổi
Mối quan hệ giữa tuổi và nguy cơ UTTTL rất lớn, tuổi thọ cao có nguy cơ mắc bệnh tăng. 10% UTTTL xuất hiện dưới 54 tuổi, lứa tuổi 55 ÷ 74 tỷ lệ mắc bệnh 64%.
1.2. Chủng tộc, sắc tộc
Sự khác nhau về nguy cơ mắc UTTTL giữa các chủng tộc và nhóm sắc tộc rất lớn. Tỷ lệ tử vong cũng tương đương, do nguy cơ mắc UTTTL ở nam giới da đen cao nên nhóm sắc tộc này được khuyên nên sàng lọc ở độ tuổi trẻ hơn so với nhóm da trắng.
1.3. Thể tích tuyến tiền liệt
Vai trò của thể tích tuyến tiền liệt (TTL) trong dự báo UTTTL là một vấn đề mới, còn gây nhiều tranh cãi. Briganti nghiên cứu trên 3.412 trường hợp UTTTL cho thấy thể tích TTL càng nhỏ thì độ biệt hóa càng thấp, khả năng di căn càng lớn.
1.4. PSA vận tốc (PSAv)
Mặc dù PSAv có hạn chế nhất định trong dự báo UTTTL nhưng lại có giá trị trong dự báo nguy cơ tử vong. Nếu PSAv > 0,35ng/ml/năm trong 10 ÷ 15 năm trước khi được chẩn đoán UTTL sẽ có tỷ lệ tử vong cao hơn hẳn so với các trường hợp có PSAv
1.5. Tiền sử bệnh trong gia đình
Các trường hợp có bố hoặc anh em trai mắc UTTTL có nguy cơ mắc bệnh gấp 2, 3 lần; nếu bố hoặc anh em trai mắc bệnh trước 60 tuổi, nguy cơ tương đối là 2,16 lần, sau tuổi 70 là 1,95 lần.
1.6. Tân sản trong lớp biểu mô TTL
Liên quan đến nguy cơ mắc UTTTL, 25,8% ÷ 51% PIN biệt hoá cao phát triển thành UTTTL.
2. Đặc điểm lâm sàng
Ung thư tiền liệt tuyến là loại ung thư duy nhất tồn tại dưới 2 thể:
- Thể ẩn (Cancer occulte).
- Thể có biểu hiện lâm sàng.
Thể ẩn không có biểu hiện các triệu chứng lâm sàng, thường được phát hiện khi làm sinh thiết hạch hay sinh thiết xương trên bệnh nhân không có biểu hiện lâm sàng, 30 - 40% ung thư ở thể ẩn (occulte) chỉ có thể phát hiện ra khi làm Giải phẫu bệnh tử thi do các nguyên nhân khác nhau.
* Hoàn cảnh lâm sàng phát hiện ra bệnh
Người bệnh cần đi Khám bệnh khi có dấu hiệu sau:
- Rối loạn tiểu tiện.
- Các dấu hiệu về u lan toả hoặc đã có di căn.
Các yếu tố chính tạo nên hình ảnh lâm sàng về tiết niệu thường gặp của bệnh lý ung thư tiền liệt tuyến:
- Sự phát triển khối ung thư ở các mức độ khác nhau trong tuyến làm tắc nghẽn lưu thông nước tiểu.
- Sự tắc nghẽn của bàng quang.
- Các triệu chứng kích thích ở đường tiết niệu dưới.
2.1. Các dấu hiệu về tiết niệu
- Đái khó, tia đái nhỏ.
- Đái nhiều lần, mức độ khác nhau, tùy theo sự kích thích, cảm giác đái không hết do có nước tiểu dư trong bàng quang.
- Đái vội.
- Đái tràn, đái không tự chủ.
- Bí đái cấp.
2.2. Các dấu hiệu lan tỏa
Đây là các dấu hiệu chính của ung thư, thể hiện sự tiến triển không ngừng của bệnh, khác biệt hẳn so với U lành tính tuyến tiền liệt, mức độ lan tỏa phụ thuộc mạnh mẽ vào giai đoạn bệnh, liên quan chặt chẽ đến độ biệt hoá u. Ở giai đoạn muộn, khối ung thư thường nhiều ổ, lan toả xâm lấn bao xơ và di căn, gây ra những rối loạn toàn thân trầm trọng, thể trạng bệnh nhân suy sụp, kết thúc cuối cùng là tử vong.
Các dấu hiệu lan tỏa thường gặp là:
- Đau xương
- Đau tầng sinh môn
- Phù nề chi dưới
- Xuất tinh ra máu
- Các dấu hiệu toàn thân khác
Người bệnh có thể đến viện trong tình trạng suy thận, với các biểu hiện gầy sút, phù nề, xanh nhợt, thiếu máu. Các di căn khác ở phổi, gan ít khi là dấu hiệu đầu tiên, di căn não, Mắt cũng hiếm gặp. Khi các dấu hiệu trên xuất hiện làm người bệnh mất phương hướng, vì vậy thường đi khám tại các chuyên khoa khác.
Khám và Điều trị ung thư tiền liệt tuyến tại Bệnh viện Ung bướu hưng việt
Bài viết tham khảo nguồn:
European Association of Urology 2016
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư tiền liệt tuyến. Hội tiết niệu và thận học Việt Nam (VUNA) 2014 .
