Ứ Mật Trong Gan Do Thai Kỳ (ICP): Dấu Hiệu Ngứa Tưởng Nhẹ Nhưng Tiềm Ẩn Nguy Cơ Lớn Cho Mẹ Và Bé

Ngứa trong thai kỳ là tình trạng khá phổ biến, thường liên quan đến thay đổi nội tiết hoặc sự căng giãn của da khi thai nhi phát triển. Tuy nhiên, nếu mẹ bầu bị ngứa nhiều ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, cơn ngứa tăng rõ vào ban đêm và không có phát ban nguyên phát, đây có thể là dấu hiệu của ứ mật trong gan thai kỳ, còn gọi là ứ mật thai kỳ hoặc Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy – ICP.

ICP là bệnh lý gan đặc hiệu trong thai kỳ, thường xuất hiện ở giai đoạn cuối thai kỳ nhưng cũng có thể xảy ra sớm hơn. Phần lớn triệu chứng của mẹ sẽ cải thiện sau sinh. Tuy nhiên, khi nồng độ axit mật trong máu tăng cao, nguy cơ sinh non, nước ối có phân su và thai lưu có thể tăng lên. Vì vậy, mẹ bầu không nên chủ quan hoặc tự điều trị khi xuất hiện tình trạng ngứa bất thường.

Thông tin quan trọng: Không phải mọi trường hợp ngứa trong thai kỳ đều là ICP. Tuy nhiên, mẹ bầu nên đi khám sớm nếu ngứa nhiều về đêm, ngứa lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân, đặc biệt khi cơn ngứa ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Khi nào mẹ bầu bị ngứa cần đi khám sớm?

Mẹ bầu nên liên hệ với bác sĩ Sản khoa hoặc đến cơ sở y tế trong thời gian sớm nhất nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Ngứa nhiều nhưng không thấy phát ban rõ ràng.
• Ngứa tập trung ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân.
• Cơn ngứa tăng vào chiều tối hoặc ban đêm.
• Ngứa kéo dài, tái diễn hoặc khiến mẹ mất ngủ.
• Xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu.
• Đã từng mắc ICP trong lần mang thai trước.
• Cảm nhận thai máy giảm hoặc có thay đổi rõ rệt so với thường ngày.

NHS khuyến cáo thai phụ cần được đánh giá y tế khẩn khi cơn ngứa dữ dội đến mức gây mất ngủ, xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc nặng hơn về đêm. Đây là những biểu hiện có thể liên quan đến ICP và không nên chờ đến lịch khám thai định kỳ mới thông báo với bác sĩ.

Trường hợp thai máy giảm, ra máu âm đạo, đau bụng, rỉ ối hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường cấp tính, mẹ bầu cần đến cơ sở Sản khoa gần nhất ngay.

Ứ mật trong gan thai kỳ là gì?

Gan sản xuất dịch mật nhằm hỗ trợ cơ thể tiêu hóa chất béo và hấp thu các vitamin tan trong dầu. Trong ICP, quá trình vận chuyển axit mật từ gan bị rối loạn, làm axit mật tích tụ trong máu và gây ra triệu chứng ngứa.

Bệnh thường xuất hiện trong tam cá nguyệt thứ ba, đặc biệt sau tuần 28, nhưng vẫn có thể khởi phát sớm hơn. Đặc điểm điển hình là ngứa nhiều nhưng không có phát ban nguyên phát. Sau sinh, khi ảnh hưởng của hormone thai kỳ giảm xuống, triệu chứng thường cải thiện và các chỉ số xét nghiệm dần trở về bình thường.

ICP không giống tình trạng tắc mật do sỏi mật hoặc khối u. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần loại trừ các nguyên nhân khác gây ngứa, tăng men gan hoặc tăng axit mật trước khi kết luận.

Ngứa do ICP khác ngứa thai kỳ thông thường như thế nào?

Ngứa trong thai kỳ có thể xuất hiện do da bị căng, khô da, thay đổi nội tiết hoặc các bệnh lý da liễu. Vì vậy, chỉ dựa vào vị trí ngứa không đủ để xác định mẹ bầu có mắc ICP hay không.

*Lưu ý từ Bcare: ICP không gây phát ban nguyên phát, nhưng việc gãi nhiều có thể tạo ra vết xước, trầy da hoặc tổn thương da thứ phát. Bác sĩ cần khám da để phân biệt ICP với chàm, dị ứng, phát ban thai kỳ và các bệnh lý khác.

Các dấu hiệu thường gặp của ứ mật thai kỳ

Ngứa không kèm phát ban

Đây là dấu hiệu nổi bật nhất. Cơn ngứa có thể khởi đầu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân rồi lan rộng ra các vùng khác. Một số mẹ bầu chỉ ngứa nhẹ, trong khi những trường hợp khác có thể ngứa dữ dội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và tâm lý.

Mức độ ngứa không phản ánh chính xác nồng độ axit mật. Vì vậy, mẹ bầu không nên cho rằng ngứa ít đồng nghĩa với bệnh nhẹ hoặc ngứa nhiều chắc chắn là bệnh nặng.

Vàng da hoặc vàng mắt

Vàng da có thể xuất hiện nhưng không phổ biến. Khi có dấu hiệu này, mẹ bầu cần được đánh giá chức năng gan và loại trừ các bệnh lý gan mật khác.

Nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu

Những thay đổi này có thể liên quan đến sự rối loạn bài tiết mật. Tuy nhiên, chúng không xuất hiện ở tất cả bệnh nhân và cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác.

Mệt mỏi, mất ngủ và ảnh hưởng tâm lý

Cơn ngứa kéo dài có thể khiến mẹ bầu khó ngủ, kiệt sức, lo lắng hoặc giảm chất lượng cuộc sống. Nếu cảm thấy căng thẳng, mất ngủ hoặc tâm trạng giảm sút kéo dài, mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ phù hợp.

Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ ICP

Nguyên nhân chính xác của ICP chưa được xác định hoàn toàn. Bệnh được cho là liên quan đến sự kết hợp giữa thay đổi hormone trong thai kỳ, yếu tố di truyền và khả năng vận chuyển axit mật của gan.

Nguy cơ có thể cao hơn ở:

• Người từng mắc ICP trong lần mang thai trước.
• Người có tiền sử gia đình liên quan đến ICP.
• Thai phụ mang song thai hoặc đa thai.
• Người có tiền sử bất thường chức năng gan hoặc một số bệnh lý gan mật.
• Thai phụ có nồng độ hormone thai kỳ cao.

ICP có khả năng tái phát ở các lần mang thai sau. Người từng mắc bệnh cần thông báo với bác sĩ ngay từ đầu thai kỳ để được đánh giá chức năng gan và axit mật khi cần thiết.

Hiện chưa có chế độ ăn, thực phẩm chức năng hoặc phương pháp tại nhà nào được chứng minh có thể ngăn ngừa hoàn toàn ICP. Vì vậy, mẹ bầu không nên tự bổ sung thuốc gan, thảo dược, selen, kẽm hoặc các sản phẩm “thải độc gan” khi chưa có chỉ định.

ICP ảnh hưởng đến mẹ và thai nhi như thế nào?

Ảnh hưởng đối với mẹ

Đối với mẹ, ICP chủ yếu gây ngứa, mất ngủ, mệt mỏi và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Một số thai phụ có thể xuất hiện vàng da hoặc bất thường xét nghiệm chức năng gan.

ICP cũng có thể liên quan đến khả năng xuất hiện tiền sản giật hoặc đái tháo đường thai kỳ cao hơn. Do đó, bác sĩ có thể chỉ định thêm các bước đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể của từng người.

Các triệu chứng thường cải thiện sau sinh. Tuy nhiên, mẹ vẫn cần kiểm tra lại để xác nhận axit mật và chức năng gan đã trở về bình thường.

Ảnh hưởng đối với thai nhi

ICP có thể làm tăng nguy cơ:

• Sinh non tự nhiên.
• Sinh sớm theo chỉ định y khoa.
• Nước ối có phân su.
• Trẻ cần theo dõi hoặc chăm sóc tại đơn vị sơ sinh, nhất là khi sinh non.
• Thai lưu, đặc biệt khi axit mật tăng rất cao.

Mức độ nguy hiểm không giống nhau ở mọi thai phụ. Yếu tố quan trọng để đánh giá nguy cơ là nồng độ axit mật cao nhất, kết hợp với tuổi thai và các tình trạng đi kèm như đa thai, tiền sản giật hoặc đái tháo đường thai kỳ.

Nguy cơ thay đổi như thế nào theo nồng độ axit mật?

Theo cách phân tầng được RCOG sử dụng, mức độ ICP có thể được tham khảo như sau:

RCOG cho biết khoảng 3 trong 100 thai phụ có axit mật từ 100 µmol/L trở lên có thể gặp thai lưu sau tuần 36. Nguy cơ cũng có thể cao hơn khi mẹ mang đa thai hoặc đồng thời mắc tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ và các vấn đề Sản khoa khác.

Bảng phân tầng trên chỉ có giá trị tham khảo. Mẹ bầu không nên tự đọc kết quả xét nghiệm rồi quyết định thời điểm sinh hoặc điều chỉnh thuốc.

ICP được chẩn đoán như thế nào?

Không có một triệu chứng đơn lẻ nào đủ để khẳng định ICP. Quy trình đánh giá thường bao gồm thăm khám, xét nghiệm và loại trừ các nguyên nhân khác.

Khai thác triệu chứng và khám da

Bác sĩ sẽ hỏi về:

• Thời điểm bắt đầu ngứa.
• Vị trí và mức độ ngứa.
• Cơn ngứa có tăng về đêm hay không.
• Có phát ban trước khi ngứa hay không.
• Thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
• Tiền sử ICP hoặc bệnh gan mật.
• Cử động thai và các dấu hiệu Sản khoa khác.

Khám da giúp bác sĩ xác định có bệnh da liễu như chàm, dị ứng hoặc phát ban thai kỳ hay không. Một người cũng có thể đồng thời mắc ICP và một bệnh da liễu khác.

Xét nghiệm axit mật huyết thanh

Đây là xét nghiệm quan trọng để hỗ trợ chẩn đoán và phân tầng nguy cơ. Tuy nhiên, axit mật tăng cũng có thể gặp trong một số bệnh lý khác nên kết quả phải được đánh giá cùng triệu chứng và các xét nghiệm liên quan.

Ngưỡng chẩn đoán có thể khác nhau tùy hướng dẫn chuyên môn, phương pháp xét nghiệm và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm. Vì vậy, không nên sử dụng duy nhất một ngưỡng như “trên 10 µmol/L” để tự kết luận mắc bệnh.

Xét nghiệm chức năng gan

Bác sĩ có thể chỉ định các chỉ số như ALT, AST, bilirubin và các xét nghiệm chức năng gan khác. Trong một số trường hợp, axit mật đã tăng trong khi xét nghiệm chức năng gan vẫn bình thường.

Xét nghiệm lần đầu bình thường có loại trừ ICP không?

Không hoàn toàn. Một số mẹ bầu có thể bị ngứa trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần trước khi axit mật và chức năng gan trở nên bất thường.

Nếu ngứa vẫn kéo dài, đặc biệt khi không tìm được nguyên nhân khác, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm lại. Vì vậy, mẹ bầu không nên bỏ qua triệu chứng chỉ vì kết quả kiểm tra đầu tiên bình thường.

Khi nào cần kiểm tra nguyên nhân khác?

Nếu triệu chứng xuất hiện quá sớm, diễn biến không điển hình hoặc không cải thiện sau sinh, bác sĩ có thể chỉ định:

• Xét nghiệm máu bổ sung.
• Siêu âm gan và đường mật.
• Đánh giá viêm gan hoặc các bệnh lý gan mật khác.
• Khám chuyên khoa Gan mật.

Điều trị ứ mật thai kỳ như thế nào?

Mục tiêu quản lý ICP gồm giảm khó chịu cho mẹ, theo dõi diễn biến xét nghiệm, đánh giá sức khỏe thai nhi và lựa chọn thời điểm sinh phù hợp.

Ursodeoxycholic acid có vai trò gì?

Ursodeoxycholic acid, thường viết tắt là UDCA, có thể được bác sĩ sử dụng như thuốc hàng đầu để điều trị triệu chứng ở mẹ. SMFM khuyến nghị UDCA là lựa chọn đầu tay đối với triệu chứng của thai phụ mắc ICP.

Tuy nhiên, mẹ bầu cần hiểu rõ rằng:

• Thuốc chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ giảm ngứa và cải thiện một số chỉ số ở mẹ.
• Mức độ đáp ứng khác nhau giữa từng người.
• Thuốc không thay thế việc xét nghiệm, theo dõi thai và lập kế hoạch sinh.
• UDCA không được xem là biện pháp bảo đảm ngăn ngừa thai lưu.

Mẹ bầu không được tự mua thuốc, tăng giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Thuốc kháng histamin

Thuốc kháng histamin có thể được cân nhắc để hỗ trợ giấc ngủ hoặc giảm cảm giác khó chịu ở một số bệnh nhân. Thuốc không điều trị nguyên nhân ứ mật và chỉ nên dùng loại phù hợp với thai kỳ theo hướng dẫn chuyên môn.

Vitamin K

Chỉ một số ít trường hợp ICP có vấn đề liên quan đến đông máu và cần được cân nhắc bổ sung vitamin K. Phần lớn thai phụ mắc ICP không cần sử dụng vitamin K thường quy.

Biện pháp hỗ trợ giảm ngứa

Một số biện pháp có thể giúp mẹ cảm thấy dễ chịu hơn:

• Tắm bằng nước mát hoặc ấm vừa phải, tránh nước quá nóng.
• Mặc quần áo rộng, thoáng, ưu tiên chất liệu cotton.
• Sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm không mùi sau khi được tư vấn.
• Giữ móng tay ngắn để hạn chế tổn thương da khi gãi.
• Vỗ nhẹ hoặc chườm mát thay vì gãi mạnh.

Những cách này chỉ hỗ trợ giảm khó chịu, không làm giảm nguy cơ đối với thai nhi và không thay thế điều trị y khoa.

Thai phụ mắc ICP được theo dõi như thế nào?

Sau khi chẩn đoán, mẹ bầu cần được bác sĩ Sản khoa xây dựng kế hoạch theo dõi riêng dựa trên:

• Nồng độ axit mật.
• Tuổi thai.
• Mức độ triệu chứng.
• Đơn thai hay đa thai.
• Tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ hoặc bệnh lý đi kèm.
• Tiền sử Sản khoa.
• Cử động và tình trạng hiện tại của thai nhi.

Xét nghiệm axit mật và chức năng gan thường được kiểm tra lại theo chỉ định. RCOG cho biết xét nghiệm thường được lặp lại sau khoảng một tuần kể từ khi chẩn đoán, sau đó kế hoạch theo dõi được cá thể hóa.

Không nên mặc định tất cả bệnh nhân ICP đều phải siêu âm Doppler hoặc monitoring mỗi tuần. RCOG không yêu cầu siêu âm bổ sung chỉ vì người mẹ mắc ICP, trong khi SMFM đề xuất bắt đầu theo dõi thai ở thời điểm mà bác sĩ sẽ cân nhắc cho sinh nếu kết quả theo dõi bất thường.

Điều quan trọng là mẹ phải theo dõi cử động thai. Nếu thai máy giảm hoặc khác thường, cần đến cơ sở Sản khoa ngay cả khi kết quả theo dõi trước đó bình thường.

Mắc ICP có phải sinh sớm không?

Một số thai phụ mắc ICP có thể được bác sĩ đề nghị sinh chủ động nhằm giảm nguy cơ cho thai nhi. Tuy nhiên, không có một mốc sinh duy nhất áp dụng cho tất cả bệnh nhân.

RCOG đưa ra thời điểm tham khảo cho thai đơn và không có biến chứng khác:

• Axit mật 19–39 µmol/L: có thể cân nhắc sinh chủ động trước hoặc vào ngày dự sinh; một số trường hợp có thể chờ chuyển dạ tự nhiên.
• Axit mật 40–99 µmol/L: có thể được đề nghị sinh ở tuần 38–39.
• Axit mật từ 100 µmol/L: có thể được đề nghị sinh ở tuần 35–36.

Trong khi đó, SMFM và ACOG khuyến nghị:

• Axit mật từ 100 µmol/L: đề nghị sinh vào tuần 36.
• Axit mật dưới 100 µmol/L: cân nhắc sinh trong khoảng tuần 36–39.
• Không khuyến nghị sinh trước tuần 37 chỉ dựa trên nghi ngờ lâm sàng khi chưa xác nhận axit mật tăng.

Sự khác biệt giữa các hướng dẫn cho thấy thời điểm sinh phải được bác sĩ quyết định dựa trên toàn bộ hồ sơ của mẹ và bé, không chỉ dựa trên một con số xét nghiệm.

ICP cũng không đồng nghĩa với bắt buộc sinh mổ. Mẹ vẫn có thể sinh thường, khởi phát chuyển dạ hoặc sinh mổ tùy tình trạng Sản khoa và lựa chọn đã được trao đổi với bác sĩ.

ICP có hết sau sinh không?

Triệu chứng ngứa thường cải thiện sau khi em bé chào đời. Tuy nhiên, các chỉ số xét nghiệm có thể cần vài tuần để trở về bình thường.

Khoảng sáu tuần sau sinh, mẹ nên được đánh giá lại:

• Triệu chứng ngứa đã hết hay chưa.
• Xét nghiệm chức năng gan.
• Nồng độ axit mật.

Nếu vẫn ngứa hoặc kết quả xét nghiệm chưa trở về bình thường, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thêm hoặc chuyển khám chuyên khoa Gan mật để tìm nguyên nhân khác.

Người từng mắc ICP cần thông báo tiền sử này khi mang thai lần tiếp theo và nên được kiểm tra chức năng gan, axit mật theo chỉ định từ đầu thai kỳ.

Mẹ bầu nên chuẩn bị gì khi đi khám?

Để bác sĩ có đủ thông tin đánh giá, mẹ bầu nên chuẩn bị:

• Sổ khám thai và kết quả siêu âm gần nhất.
• Kết quả xét nghiệm máu đã thực hiện.
• Danh sách thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung đang dùng.
• Thông tin về thời điểm bắt đầu ngứa.
• Vị trí, mức độ và thời gian cơn ngứa nặng nhất.
• Tiền sử ICP, bệnh gan mật hoặc biến chứng thai kỳ.
• Ghi nhận về cử động thai trong những ngày gần đây.

Mẹ cũng nên hỏi bác sĩ ba vấn đề quan trọng:

1. Nồng độ axit mật hiện tại thuộc mức nào?
2. Khi nào cần xét nghiệm lại và theo dõi thai?
3. Thời điểm sinh dự kiến được cân nhắc dựa trên những yếu tố nào?

Khám Sản khoa tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Thủ Đức

Thai phụ xuất hiện ngứa bất thường có thể đăng ký khám chuyên khoa Sản tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Thủ Đức để được bác sĩ đánh giá triệu chứng và chỉ định các bước kiểm tra phù hợp.

Theo thông tin chính thức, Bệnh viện Hoàn Mỹ Thủ Đức có chuyên khoa Sản, cung cấp hoạt động chăm sóc thai kỳ, sinh con và hậu sản. Bệnh viện cũng có các chuyên khoa liên quan như Gan – Tụy – Mật, Nội tiêu hóa, Da liễu và Xét nghiệm, tạo điều kiện phối hợp đánh giá khi triệu chứng ngứa có thể đến từ nhiều nguyên nhân.

Việc thực hiện xét nghiệm axit mật, lịch bác sĩ và quy trình theo dõi ICP có thể thay đổi theo từng thời điểm. Mẹ bầu nên liên hệ trước để xác nhận khả năng tiếp nhận và chuẩn bị phù hợp.

Thông tin liên hệ:

• Bệnh viện Hoàn Mỹ Thủ Đức
• Địa chỉ: 241 Hoàng Cầm, phường Linh Xuân, TP. Hồ Chí Minh
• Tổng đài bệnh viện: 028 7306 2062
• Hotline hỗ trợ đặt lịch qua Bcare: 0941 298 865

Thông tin địa chỉ và tổng đài bệnh viện được cập nhật theo trang chính thức của Hệ thống Y khoa Hoàn Mỹ. Trong tình huống khẩn cấp, người bệnh nên đến trực tiếp cơ sở y tế gần nhất thay vì chờ xác nhận lịch hẹn.

Câu hỏi thường gặp về ứ mật thai kỳ

Ngứa lòng bàn tay khi mang thai có chắc chắn là ICP không?

Không. Ngứa lòng bàn tay có thể do da khô, dị ứng, bệnh da liễu hoặc nhiều nguyên nhân khác. Tuy nhiên, nếu ngứa tăng về đêm, không có phát ban và kèm ngứa lòng bàn chân, mẹ bầu nên khám Sản khoa để được xét nghiệm.

Xét nghiệm axit mật bình thường có loại trừ ICP không?

Không hoàn toàn. Triệu chứng ngứa có thể xuất hiện trước khi xét nghiệm trở nên bất thường. Nếu ngứa kéo dài, bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra lại.

ICP có bắt buộc phải sinh mổ không?

Không. ICP không phải là chỉ định sinh mổ bắt buộc. Phương pháp sinh phụ thuộc vào tuổi thai, tình trạng thai nhi, tiền sử Sản khoa và đánh giá của bác sĩ.

ICP có phải sinh sớm không?

Không phải mọi trường hợp đều cần sinh sớm. Thời điểm sinh được cân nhắc dựa trên nồng độ axit mật, tuổi thai và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Dùng UDCA có ngăn được thai lưu không?

UDCA có thể được chỉ định nhằm hỗ trợ điều trị triệu chứng ở mẹ, nhưng không bảo đảm ngăn ngừa thai lưu. Mẹ vẫn cần xét nghiệm, theo dõi thai và thực hiện kế hoạch sinh theo hướng dẫn.

ICP có tái phát trong lần mang thai sau không?

Có khả năng tái phát. Người từng mắc ICP nên thông báo với bác sĩ từ đầu thai kỳ tiếp theo để được theo dõi phù hợp.